Dom Kuncewiczów Kazimierz Dolny

Willa „Pod Wiewiórką” na wzgórzu przy ulicy Małachowskiego to miejsce, gdzie architektura modernistyczna spotyka się z literacką historią dwudziestolecia międzywojennego. Dom zbudowany w latach 1934-1936 dla Marii i Jerzego Kuncewiczów dziś funkcjonuje jako oddział Muzeum Nadwiślańskiego, pokazując nie tylko autentyczne wnętrza z epoki, ale też fragment życia polskiej inteligencji tamtych czasów.

To nie jest typowe muzeum z gablotami i opisami przy ścianach. To dom, w którym wciąż czuć obecność jego mieszkańców.

Historia willi na kazimierskim wzgórzu

Kiedy w 1936 roku Maria Kuncewiczowa, autorka głośnej „Cudzoziemki”, wraz z mężem Jerzym postanowiła zbudować letni dom w Kazimierzu Dolnym, zatrudniła do projektu Karola Sicińskiego. Architekt ten był pasjonatem tego miasteczka i odpowiadał za wiele przedwojennych projektów w okolicy. Stworzył willę z białego kamienia – opoki kazimierskiej – i drewna, łącząc nowoczesną formę z elementami stylu zakopiańskiego.

Przestronna budowla miała być letnią rezydencją. Stała się nią tylko na trzy lata.

We wrześniu 1939 roku Kuncewiczowie wyjeżdżają na emigrację – najpierw Francja, potem Wielka Brytania, w końcu Stany Zjednoczone. Dom zajmują kolejno: niemiecki lekarz wojskowy pracujący w sanatorium dla rekonwalescentów, sztab Armii Czerwonej latem 1944 roku, a w latach 50. ośrodek wczasowy dla dzieci pracowników Urzędu Bezpieczeństwa. Oryginalne wyposażenie, pieczołowicie gromadzone przez właścicieli, ulega zniszczeniu.

Dopiero w 1962 roku małżeństwo Kuncewiczów wraca do Polski i odzyskuje swój dom. Maria, po śmierci męża w 1984 roku, przysięga nigdy nie opuszczać Kazimierza Dolnego. Słowa dotrzymuje – mieszka w willi aż do swojej śmierci w 1989 roku.

Co można zobaczyć w Domu Kuncewiczów

Ekspozycja zachowuje autentyczny układ wnętrz, choć większość mebli i przedmiotów pochodzi z lat 60. i późniejszych – to co Kuncewiczowie zdołali zgromadzić po powrocie z emigracji. Wśród eksponatów wyróżnia się huculski piec z połowy XIX wieku, obraz Tadeusza Pruszkowskiego „Menia z Kazimierza” oraz portrety małżonków autorstwa Antoniego Michalaka.

W pokojach zobaczyć można meble, obrazy artystów związanych z kazimierską kolonią artystyczną założoną przez Pruszkowskiego, pamiątki z dalekich podróży Kuncewiczów, rodzinne fotografie i archiwalia. To wszystko tworzy obraz życia polskiej elity kulturalnej w dwudziestoleciu międzywojennym.

Dom otacza ogród zaprojektowany przez Jana Dybowskiego, wybitnego polskiego przyrodnika. Warto pospacerować między drzewami i spojrzeć na willę z zewnątrz – jej prosta bryła z dużymi oknami, połączenie bieli kamienia z ciemnym drewnem, nadal robi wrażenie.

Literacki oddział muzeum

Dom Kuncewiczów prowadzi działalność edukacyjną, artystyczną i ekspozycyjną związaną z literaturą oraz dziejami inteligencji polskiej XIX i XX wieku. Funkcjonuje tu Dział Historii Inteligencji Polskiej, a sama „Kuncewiczówka” – jak często nazywają to miejsce mieszkańcy – organizuje spotkania, warsztaty i wydarzenia kulturalne.

W przedwojennych czasach willa pełniła rolę kulturalnego centrum miasteczka. Gościli w niej najwybitniejsi przedstawiciele i twórcy myśli społecznej tamtego okresu. Dziś ta tradycja jest kontynuowana, choć w nieco innej formie.

Dla kogo to miejsce

Przede wszystkim dla miłośników literatury i historii dwudziestolecia międzywojennego. Ktoś, kto czytał „Cudzoziemkę” czy inne powieści Marii Kuncewiczowej, zobaczy tu przestrzeń, w której powstawały te teksty. Poczuje atmosferę epoki, gdy polska inteligencja budowała swoją tożsamość między tradycją a nowoczesnością.

Rodziny z dziećmi? To zależy od wieku i zainteresowań. Małe dzieci mogą się nudzić – to w końcu dom-muzeum z wieloma delikatnymi eksponatami. Starsze dzieci, szczególnie te interesujące się historią lub literaturą, znajdą tu ciekawy materiał do przemyśleń.

Dla osób zwiedzających Kazimierz Dolny Dom Kuncewiczów stanowi ciekawą alternatywę wobec tłumów na Rynku. Położony nieco na uboczu, w pobliżu wąwozu Małachowskiego, oferuje spokojniejszą formę spędzenia czasu.

Willa „Pod Wiewiórką” to jedno z nielicznych miejsc w Kazimierzu, gdzie modernistyczna architektura została tak dobrze zachowana i jednocześnie udostępniona zwiedzającym.

Architektura warta uwagi

Karol Siciński zaprojektował dom, który unikał monumentalności na rzecz harmonii i światła. Choć modernizm kojarzy się zwykle z miejskim pejzażem, ta willa pokazuje, jak awangardowa forma może współgrać z nadwiślańskim krajobrazem.

Białe ściany z opoki kazimierskiej, duże okna wpuszczające światło, drewniane elementy nawiązujące do stylu zakopiańskiego – wszystko to tworzy spójną całość. Dom nie dominuje nad otoczeniem, ale się w nie wpisuje. To rzadka umiejętność w architekturze tamtych czasów.

Siciński był nie tylko architektem tej willi. Po II wojnie światowej odpowiadał za wiele prac rewaloryzacyjnych w Kazimierzu Dolnym, pomagając odbudować miasteczko po zniszczeniach wojennych.

Praktyczne informacje dla zwiedzających

Dom Kuncewiczów mieści się przy ulicy Małachowskiego 19 w Kazimierzu Dolnym. To około 10-15 minut spaceru od Rynku, w górę wzgórza. Droga prowadzi przez cichą część miasta, z widokami na dolinę Wisły.

Kontakt z muzeum: telefon 517 213 694 lub email [email protected]. Warto zadzwonić przed wizytą, żeby upewnić się co do godzin otwarcia – jako oddział muzealny Dom Kuncewiczów może mieć zmienne godziny pracy, szczególnie poza sezonem turystycznym.

Na zwiedzanie willi warto przeznaczyć około godziny. Jeśli ktoś chce spokojnie obejrzeć ekspozycję, poczytać opisy i pospacerować po ogrodzie, może to zająć nieco dłużej.

Dojazd samochodem: Kazimierz Dolny leży około 45 km od Lublina i 120 km od Warszawy. W miasteczku dostępne są parkingi, choć w weekendy i sezonie letnim bywa z nimi ciasno. Z parkingu do willi prowadzi spacer pod górę.

Adres korespondencyjny muzeum: Rynek 19, 24-120 Kazimierz Dolny, telefon centrali: 81 881 01 02.