Muzeum Stefana Żeromskiego Nałęczów

Muzeum Stefana Żeromskiego w Nałęczowie to miejsce, gdzie można zobaczyć autentyczną pracownię jednego z najważniejszych polskich pisarzy przełomu XIX i XX wieku. Mieści się w drewnianej chacie w stylu zakopiańskim, którą Żeromski wybudował w 1905 roku za honorarium otrzymane za powieść „Popioły”. To tutaj powstały fragmenty „Dziejów grzechu” i kilka innych ważnych utworów. Muzeum działa od 1928 roku i zachowało oryginalne wyposażenie – meble, obrazy, pamiątki rodzinne.

Chata za „Popioły” – historia nałęczowskiej pracowni

Stefan Żeromski przebywał w Nałęczowie od początku XX wieku, przyjeżdżając do tego uzdrowiskowego miasteczka na leczenie i odpoczynek. W 1905 roku postanowił zbudować sobie letnią pracownię. Projekt zlecił Janowi Koszczyc-Witkiewiczowi, który zaprojektował też kilka innych budynków w Nałęczowie, między innymi Ochronkę dla dzieci ufundowaną przez pisarza w 1907 roku.

Jednoizbowa chata powstała na wysokiej kamiennej podmurówce. Zbudowano ją z bali w konstrukcji wieńcowej, z gankiem wspartym na filarach i dachem krytym gontem. Front budynku zdobią płaskorzeźby przedstawiające lilie i promienie słoneczne. Całość utrzymana jest w charakterystycznym dla tego okresu stylu zakopiańskim.

Żeromski korzystał z pracowni przez wiele lat. To w tym niewielkim drewnianym domu kończył „Dzieje grzechu”, pisał „Dumę o hetmanie”, „Słowo o bandosie” czy mniej znaną „Różę”. W latach 1906-1908 chata była też miejscem spotkań działaczy Towarzystwa Oświatowego „Światło”, skupionego wokół pisarza.

Żeromski był w 1924 roku kandydatem do Nagrody Nobla. Zmarł dwa lata później, w 1926 roku, nie doczekawszy się tego wyróżnienia.

Najstarsze muzeum literackie na Lubelszczyźnie

Po śmierci pisarza jego żona Oktawia z Radziwiłłowiczów Żeromska postanowiła upamiętnić męża. Zapisała pracownię wraz z ogrodem i znajdującym się na jego terenie Mauzoleum narodowi polskiemu z przeznaczeniem na placówkę muzealną. Muzeum otwarto 17 czerwca 1928 roku – jest to najstarsza tego typu instytucja na ziemi lubelskiej.

Dziś muzeum funkcjonuje jako oddział Muzeum Narodowego w Lublinie. Prowadzi działalność muzealną i edukacyjną, gromadząc rękopisy, muzealia, wydawnictwa oraz materiały naukowe związane z życiem i twórczością Żeromskiego.

Co zobaczysz w muzeum

Największą wartością muzeum jest autentyczne wyposażenie pracowni pisarza. W jednoizbowym wnętrzu stoją oryginalne meble – kanapa, biurko, krzesła i fotele. Za parawanem znajduje się łóżko. To właśnie przy tym biurku Żeromski pracował nad swoimi utworami.

Ekspozycja obejmuje też bogatą kolekcję portretów pisarza. Wiszą tu prace Stanisława Ignacego Witkiewicza (Witkacego), Eligiusza Niewiadomskiego, Tadeusza Pruszkowskiego, Michała Bojczuka z Ukrainy, Tymona Niesiołowskiego i Franciszka Siedleckiego. Znajdują się też płaskorzeźby portretowe autorstwa Czesława Makowskiego i Stanisława Ostrowskiego.

Ciekawą część zbiorów stanowią pamiątki po Adamie Żeromskim, synu pisarza, który zmarł na gruźlicę 30 lipca 1918 roku w wieku zaledwie osiemnastu lat. Można zobaczyć jego podręczniki, zeszyty i przybory szkolne, rysunki, a nawet narty i czekany. Są też portrety Adama namalowane przez Leona Wyczółkowskiego, Kazimierza Młodzianowskiego i Michała Bojczuka.

W muzeum znajdziemy również rysunki i szkice Stanisława Witkiewicza, projekty Jana Witkiewicza, prace Henryka Siemiradzkiego, Stanisława Noakowskiego i Jana Stanisławskiego. Ciekawostką są kompozycje pejzażowe namalowane przez samą Oktawię Żeromską.

Mauzoleum w ogrodzie

Za chatą, w zadbanym ogrodzie otaczającym muzeum, znajduje się Mauzoleum Adama Żeromskiego. Zostało zbudowane według projektu Jana Koszczyc-Witkiewicza, tego samego architekta, który zaprojektował pracownię pisarza. W mauzoleum spoczywa zmarły przedwcześnie jedyny syn Stefana i Oktawii.

Śmierć syna była dla Żeromskiego ogromną tragedią, która odcisnęła się na jego późniejszej twórczości. Mauzoleum stało się miejscem pamięci nie tylko dla rodziny, ale też dla odwiedzających muzeum.

Chata Żeromskiego znajduje się w niedalekim sąsiedztwie Parku Zdrojowego, jednej z głównych atrakcji Nałęczowa. Można połączyć wizytę w muzeum ze spacerem po uzdrowiskowych alejach.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum zainteresuje przede wszystkim miłośników literatury polskiej i osoby ceniące twórczość Żeromskiego. To dobry punkt programu dla tych, którzy chcą zobaczyć, w jakich warunkach powstawały wielkie dzieła polskiej prozy.

Warto zajrzeć tu też z dziećmi w wieku szkolnym, zwłaszcza jeśli akurat omawiają twórczość Żeromskiego na lekcjach języka polskiego. Autentyczne otoczenie, w którym pisarz tworzył, robi większe wrażenie niż suche fakty z podręcznika. Muzeum oferuje lekcje tematyczne, wykłady i zajęcia warsztatowe – trzeba tylko wcześniej uzgodnić termin i tematykę.

Jeśli ktoś interesuje się architekturą drewnianą i stylem zakopiańskim, sama chata jest ciekawym przykładem tego nurtu. Budynek zachował się w bardzo dobrym stanie i pokazuje, jak wyglądały letnie rezydencje inteligencji na początku XX wieku.

Informacje praktyczne – godziny otwarcia i ceny biletów

Muzeum jest otwarte od środy do niedzieli. W sezonie letnim, który trwa od 1 maja do 30 września, można je zwiedzać w godzinach 9:00-17:00. W sezonie zimowym, od 1 października do 30 kwietnia, godziny otwarcia są krótsze: 9:00-16:00. Poniedziałki i wtorki są dniami wolnymi od zwiedzania. Muzeum jest również zamknięte w dni świąteczne.

Aktualne ceny biletów najlepiej sprawdzić na stronie internetowej muzeum lub pod numerem telefonu 81/501-47-80 lub 887-750-014. Warto zadzwonić wcześniej, jeśli planuje się wizytę grupową lub chce się skorzystać z oprowadzania.

Jak dojechać do muzeum

Muzeum znajduje się przy ulicy Stefana Żeromskiego 8 w Nałęczowie. Do Nałęczowa można dojechać autobusem z Lublina (około 30 kilometrów) lub Puław (około 15 kilometrów). Jeśli ktoś jedzie samochodem, warto wiedzieć, że Nałęczów leży przy drodze wojewódzkiej nr 830.

Samo muzeum znajduje się blisko centrum uzdrowiska, w pobliżu Parku Zdrojowego. Można zostawić samochód na jednym z parkingów w centrum i dojść pieszo – to zaledwie kilka minut spaceru.

Na zwiedzanie samego muzeum wystarczy około 30-45 minut. Jeśli doda się do tego spacer po ogrodzie i wizytę przy Mauzoleum, można liczyć na godzinę. Warto zaplanować więcej czasu, jeśli chce się połączyć wizytę w muzeum z przechadzką po Parku Zdrojowym i zwiedzaniem innych atrakcji Nałęczowa.